Czy rzeczoznawca zatrudniony przez stronę może być bezstronny? Rzeczywistość, standardy i mity branżowe

W sporach dotyczących reklamacji materiałów kamiennych często pojawia się opinia rzeczoznawcy. Zwykle jedna ze stron zleca ekspertyzę, płaci za nią i oczekuje, że dokument pomoże jej w sporze. W tym samym czasie druga strona, zwykle równie przekonana o swojej racji, podważa opinię – do czego oczywiście ma prawo – twierdząc, że „skoro zapłacone, to na pewno stronnicze”.

Pytanie, które wraca jak bumerang: czy rzeczoznawca zatrudniony i opłacony przez stronę może być bezstronny? Odpowiedź nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać. I właśnie dlatego warto ją uporządkować.

Mit o bezstronności absolutnej

W przestrzeni publicznej funkcjonuje przekonanie, że ekspert powinien być „w 100% bezstronny”. Brzmi pięknie, ale w praktyce jest to ideał niemożliwy do osiągnięcia.

Każdy rzeczoznawca ma swoje doświadczenia, pracuje w określonym środowisku, otrzymuje zlecenie od konkretnej strony, ma świadomość, że jego opinia będzie wykorzystana w sporze.

To naturalnie tworzy ryzyko stronniczości, niekoniecznie zamierzonej, ale obecnej w każdym zawodzie eksperckim. Jednak to nie oznacza, że opinia prywatna jest nierzetelna. Oznacza tylko, że bezstronność osobista nie jest fundamentem opinii. Fundamentem jest procedura i to ona jest kluczowa.

Bezstronność osobista a bezstronność proceduralna

W ekspertyzie (opinii) nie oczekuje się, że człowiek będzie wolny od wpływów.
W zamian za to oczekuje się, że:

• zastosuje właściwą metodologię,
• udokumentuje każdy krok,
• oprze się na normach i faktach,
• przedstawi wnioski wynikające z danych, a nie z oczekiwań zleceniodawcy.

To właśnie jest bezstronność proceduralna. To ona decyduje o wartości opinii.

Przykład z praktyki: „Rzeczoznawca pisze pod tezę, bo zapłacone”

W jednej ze spraw, która ostatecznie trafiła do sądu, pozwany zakwestionował opinię prywatną zamówioną przez klienta (powoda), twierdząc, że „rzeczoznawca napisał to, co mu kazano”. Po analizie okazało się, że opinia zawierała pełną dokumentację fotograficzną, pomiary były powtarzalne, odniesiono się do norm PN-EN, a wnioski wynikały z danych.

Sąd, po przesłuchaniu mnie w charakterze świadka, uznał opinię za wiarygodną, mimo że była zlecona przez jedną stronę. Dlaczego? Bo rzetelność i metodologia są ważniejsze niż źródło finansowania.
Rzeczoznawca opiera się przede wszystkim na:

1. metodologii – normach, pomiarach, dokumentacji zdjęciowej, dokumentacji opisowej;
2. transparentności – oznacza to, że każdy krok, czynność, opis musi być możliwy do sprawdzenia i potwierdzenia;
3. dowodach – zdjęcia, pomiary, opisy, protokoły, nie opinie typu: „tak uważam”;
4. logice – wnioski muszą wynikać z danych;
5. odpowiedzialności – podpis pod opinią jest deklaracją, że bierze się pełną odpowiedzialność za to, co się napisało.

To właśnie te elementy sprawiają, że opinia rzeczoznawcy może być obiektywna, nawet jeśli zleca ją jedna ze stron sporu.

Czym zatem różni się opinia prywatna od opinii biegłego sądowego?

Opinia prywatna to dokument jednej ze stron, ale sporządzony przez profesjonalistę. W postępowaniu sądowym podlega ona takiej samej ocenie jak każdy inny dowód.

Opinia biegłego sądowego jest dokumentem procesowym, sporządzonym na zlecenie sądu.

Obie opinie mogą być rzetelne. Obie mogą być wadliwe. O wszystkim decyduje jakość pracy, a nie źródło finansowania.

Dlaczego mimo wszystko oczekiwanie „stuprocentowej bezstronności” jest błędne?

Ponieważ zakłada, że ekspert jest maszyną. A ekspert jest człowiekiem. Na szczęście pracującym według określonych procedur, które minimalizują wpływ czynników osobistych.

W sporach kamieniarskich często obserwuję sytuacje, w których strona przegrywająca nie kwestionuje faktów, lecz bezstronność. Dzieje się tak, ponieważ jest to łatwiejsze niż zmierzenie się z rzeczywistością i faktami.

W naszej branży, gdzie spory często wynikają z nieporozumień, błędów wykonawczych lub niewłaściwego użytkowania, rzetelna opinia eksperta jest jednym z niewielu narzędzi, które pozwalają oddzielić fakty od emocji.

Podsumowując: ekspert nie jest po to, by wygrać spór, lecz by go wyjaśnić.

#dariuszchrzanowski